ناگفته‌های یک رفاقت ادبی/برای چاپ «خون دلی که لعل شد» واسطه فرستادیم

ناگفته‌های یک رفاقت ادبی/برای چاپ «خون دلی که لعل شد» واسطه فرستادیم

  • 25 آبان 1405 – 12:00
  • اخبار فرهنگی
  • اخبار ادبیات و نشر
ناگفته‌های یک رفاقت ادبی/برای چاپ «خون دلی که لعل شد» واسطه فرستادیم

آذرشب، نویسنده «خون دلی که لعل شد»، در گفت‌وگو با تسنیم از چگونگی نگارش این کتاب در همراهی با آقای شهید گفت.

فرهنگی

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در میان آثار منتشر شده درباره رهبر شهید ایران، کتاب «خون دلی که لعل شد» اثر متمایزی است. آقای شهید در این اثر خود روایتگر بخش‌هایی از زندگی‌شان هستند؛ از کودکی تا دوره بزرگسالی؛ از تلمذ نزد پدر و دیگر اساتید تا اوقات خوشی که در کتابخانه آستان قدس رضوی گذشت؛ از پرورش در دامان مادری پرمهر و مؤمن تا مبارزه با رژیم پهلوی و رنج‌ها و صبرهایی که در نهایت با پیروزی انقلاب اسلامی به ثمر نشست.

«خون دلی که لعل شد» برای اولین‌بار در لبنان با عنوان «إنّ مع الصّبر نصراً» منتشر و رونمایی شد. کتاب، پس از انتشار و ترجمه به دیگر زبان‌ها از جمله فارسی، با استقبال گسترده‌ای روبرو شد؛ استقبالی که با گذشت 9 سال همچنان ادامه دارد و در سال جاری به‌عنوان پرفروش‌ترین کتاب نمایشگاه مجازی تهران اعلام شد.

محمدعلی آذرشب، نویسنده این اثر، در گفت‌وگو با تسنیم از چگونگی شکل‌گیری این اثر گفت.

مشروح این گفت‌وگو را که به‌مناسبت هفته کتاب انجام شده، در ادامه می‌خوانید:

* تسنیم: آقای دکتر کتاب "خون دلی که لعل شد" که ترجمه فارسی کتاب "ان مع صبر نصرا" هست که به زحمت شما نوشته شده، از زمان انتشار و به ویژه در ماه‌های اخیر پس از شهادت با استقبال خوبی از سوی مخاطبان همراه شد. کمی برای ما از فضای شکل‌گیری کتاب بفرمایید، چطور کتاب با وجود مشغله‌های فراوان ایشان، شکل گرفت؟

بنا به دلایل زیادی آقای شهید علاقه‌مند به زبان عربی، ادبیات عرب و عرب‌شناسی بودند. ایشان خودشان زمینه‌ای هم در این زمینه داشتند؛ چون به هر حال مادرشان عربی صحبت می‌کردند و خودشان هم زمانی که در مشهد بودند، سعی می‌کردند که با شخصیت‌های عرب صحبت کنند. این زمینه از گذشته در ایشان وجود داشت، اما ایشان همواره نگران بودند که این زمینه تضعیف شود؛ به همین دلیل بر تمرین آن برای تجدید این علاقه تأکید داشتند. من وقتی دیدم که ایشان علاقه دارند که این زمینه را تجدید کنند، تأیید کردم.

ایشان هم فرمودند که خیلی خوب، بیا اینجا با هم عربی صحبت کنیم. من هم با کمال میل قبول کردم. هفته‌ای یکبار حدود یک ساعت، گاه یک ساعت و نیم، به زبان عربی درباره ادبیات عرب، جهان عرب‌شناسی و زبان عربی صحبت می‌کردیم.

ایشان خیلی علاقه داشتند که این جلسات ادامه داشته باشد. حتی بعضی وقت‌ها مهمان‌های مهم همان زمانی که ما قرار داشتیم، می‌آمدند، ایشان می‌فرمودند که من با آذرشب کار دارم، منتظر باشید تا من بیایم. یعنی اینقدر این جلسات برایشان حائز اهمیت بود. یکبار در سفر به مشهد به من گفتند که همراهشان باشم، این جلسات در باغ ملک برگزار شد، در آنجا قدم می‌زدیم و گفت‌وگو می‌کردیم.

.

ببینید|روایت میرشکاک از یگانگی رهبر شهید/ساز نمی‌زد اما مقام‌دان بود

در آغاز سعی می‌کردم که سخنان ایشان را ضبط کنم، ولی بعداً دیدم که ایشان تمایلی به این کار ندارند. بعد از آن، خیلی سریع مطالب را می‌نوشتم و پس از جلسه، پاک‌نویس می‌کردم. بعد از آنکه مطالب جمع شد، به ایشان پیشنهاد شد که این مطالب چاپ شود، اما ایشان فرمودند که تا زمانی که در قید حیات هستند، چاپ نشود. دو بار، سه‌بار این خواسته را تکرار کردیم، اما ایشان نپذیرفتند. تا اینکه یکی از آقازاده‌ها را واسطه قرار دادیم تا این درخواست را مجدداً با ایشان مطرح کنند. پس از آن بود که ایشان موافقت کردند فقط قسمت بازداشت‌ها و زندان‌ها به چاپ برسد.

ایشان معتقد بودند که این بخش از خاطرات تجربه‌ای است که باید به جهان اسلام منتقل شود تا جوانان و جهان اسلام متوجه شوند که این انقلاب مفت به دست نیامده است؛ بلکه براساس رنج‌ها، صبرها و تحمل‌ها این انقلاب به پیروزی رسید و به ثمر نشست.

کتاب «انّ مع الصبر نصرا» که شامل این بخش از خاطرات ایشان بود، در لبنان با حضور شهید سیدحسن نصرالله منتشر و رونمایی شد. بعد از انتشار، دفتر نظرش این بود که کتاب به زبان فارسی نیز ترجمه شود که توسط آقای محمدحسین باتمان غلیچ این کار صورت گرفت.

کتاب , انتشارات انقلاب اسلامی , امام شهید ,

استقبال عجیبی از کتاب خاطرات آقا صورت گرفت. در ایران که استقبال فوق‌العاده‌ای شد، اما به دلیل گستره مخاطبانی که در جهان عرب هست، استقبال بی‌نظیری از کتاب در جهان عرب نیز صورت گرفت. کتاب در لبنان و بغداد چاپ شد و سپس، نسخه‌های فراوانی از آن به صورت غیر مجاز از اینترنت گرفته و به صورت میلیونی به چاپ رسید و در کشورهای عربی توزیع شد.

* کتاب به زبان عربی نوشته شده، این در حالی است که رهبر شهید بارها در مقاطع مختلف، از علاقه خود به زبان فارسی گفته بودند و حتی عنوان کرده بودند که نسبت به آینده آن نگران هستند. چرا زبان عربی؟

منظومه فکری و عملی آقا را می‌توان تحت عنوان «احیاگری» قرار داد. الآن ما بارها کلمه «مبعوث» را می‌شنویم، این یعنی احیاگری. مبعوث برگرفته از واژه «بعث» است که به معنای احیاست. در واقع، کلمات رستاخیز، مبعوث و بعث یک معنا دارند. «احیا» کلمه عجیبی در فرهنگ اسلامی است. قرآن می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُمْ لِمَا یُحْیِیکُمْ»؛ در واقع اصل دعوت پیامبران فقط برای احیاست. احیا نیز به معنای زنده کردن استعدادهای نهفته و به فعلیت یافتن آن است. انسان «حی» به سمت تکامل حرکت می‌کند و این حرکت، منجر به تحقق تمدن اسلامی می‌شود. اگر در تاریخ اسلام دیدیم که تمدن اسلامی در بسترها و مناطق مختلفی مانند تمدن‌های اندلس، بغداد، نیشابور، دمشق، اصفهان، خراسان و … شکوفا شد، نتیجه احیای اسلامی است. اسلام هرکجا که رفت، این احیا را به وجود آورد و در نتیجه آن، تمدن پدیدار شد.

یکی از مظاهر احیا، وحدت تمدنی جهان اسلام است که مالک بن‌نبی آن را از طنجه تا جاکارتا نامگذاری کرد و آن را یک حوزه تمدنی واحد دانست. اگر روی این حوزه تمدنی کار شود، خیلی می‌تواند جایگزین پراکندگی‌ها بین عرب و عجم، ترک و کرد و … شود، همه این‌ها می‌توانند ذیل یک تمدن تعریف شوند؛ حتی مسیحیان و زردشتی‌هایی که در این حوزه زندگی می‌کنند، فرزندان این تمدن خواهند شد؛ همانطور که کسانی که در اروپا بزرگ می‌شوند و کار بزرگی انجام می‌دهند- ولو اینکه در جای دیگری متولد شده باشند- جزو تمدن اروپا به شمار خواهند آمد.

این وحدت تمدنی جهان اسلام خیلی مورد علاقه آقای شهید بود. یکی از مؤلفه‌های این وحدت تمدنی زبان عربی و فارسی است؛ به همین جهت آقا بر این دو زبان خیلی تأکید داشتند؛ اما نه با دید قومی؛ بلکه از منظر ایشان زبان عربی، زبان تمدن اسلامی بود که در بین اعراب رایج است و زبان فارسی هم زبان تمدن اسلامی است که بین فارسی‌زبانان رایج شد. آثار متعدد از شرق تا غرب تمدن اسلامی به این دو زبان تألیف شده است. اقبال لاهوری به ایران نیامده، اما اغلب دواوین او به زبان فارسی است؛ و یا اینکه در ایران با وجود اینکه اغلب علما به جهان عرب نرفته‌اند، اما آثارشان به زبان عربی نوشته شده است. این دو زبان، زبان تمدن اسلامی است. کسانی که داعیه‌دار تمدن نوین اسلامی هستند، باید برای این دو زبان اهمیت قائل باشند.

خاطرات جالبی دارم از عنایت آقای شهید به زبان فارسی؛ به ویژه آن زمان که در سوریه بودم. ما می‎خواستیم در سوریه روی راه‌اندازی مرکز آموزش زبان فارسی در این کشور کار کنیم؛ لذا درخواست خود را به مسئولان امر ارسال کردیم، اما پاسخی دریافت نکردیم. به دفتر رهبر شهید نامه نوشتیم و از تصمیم‌مان گفتیم، ایشان پاسخ دادند که تمامی لوازمی که آذرشب برای ترویج زبان فارسی در سوریه نیاز دارند، ارسال کنید. بر همین اساس، کتاب‌ها و لوازم آموزشی به سوریه ارسال شد. ایشان کمک کردند که زبان فارسی در سوریه گسترش پیدا کند؛ البته نه اینکه زبان قومی باشد، بلکه با عنوان زبان تمدن اسلامی.

بد نیست نکته دیگری را نیز عرض کنم. آقای شهید علاقه زیادی به گسترش زبان فارسی در مصر داشتند. همانطور که می‌دانیم، دانشگاه‌های مصر بیشترین توجه را به زبان فارسی در میان کشورهای عربی نشان داده‌اند. خاطرم هست، خانمی به نام دکتر شیرین عبدالنعیم حسنی، استاد زبان فارسی، از مصر به ایران آمد و در پایان سفر، یک چمدان بزرگ برای خود و خانواده‌اش خرید کرده بود. هنگام بازگشت به فرودگاه ترکیه، این چمدان گم شد. در سفری که به قاهره داشتم، ایشان نامه‌ای برایم نوشت و جریان را برایم تعریف کرد، نوشته بود که هرچه خریده بودم، از دستم رفت، می‌توانید آن را پیدا کنید؟ من هم نوشتم که زمانی که من به قاهره آمدم، چمدان من هم گم شد، من دنبال چمدان شما هستم، شما هم دنبال چمدان من باش.

وقتی به ایران آمدم، این موضوع را به عرض آقا رساندم. ایشان دستور دادند که فهرستی از تمام چیزهایی که این استاد زبان فارسی خریده بود، اعم از کتاب، پوشاک، خوراک و سوغاتی، تهیه و مجدداً برای ایشان ارسال شود. من این نکته را به خانم حسنی عنوان کردم، اما ایشان نپذیرفت. نکته جالب، توجه آقا در این زمینه است، ایشان می‌خواستند کسی که برای زبان فارسی به ایران آمده، دل‌چرکین از این سفر نباشد.

نکته دیگری بگویم. رهبر شهید حتی در تلفظ کلمات هم توجه زیادی به این داشتند که کلمه را درست ادا کنند. خاطرم هست ایشان از کلمه «پِژوهش» استفاده می‌کردند. آن زمان من در دانشکده ادبیات بودم. وقتی شنیدم، متعجب شدم، با خودم فکر کردم که این کلمه با چه لهجه‌ای ادا شده است؟! بعداً متوجه شدم که «پِژوهش» فارسی اصیل است، نه پَژوهش.

ایشان ضمن توجه به اینکه زبان فارسی به صورت اصیل گسترش پیدا کند، به زبان عربی هم به عنوان یکی از زبان‌های اصلی تمدن اسلامی توجه نشان می‌دادند. آقا وقتی از تمدن نوین اسلامی سخن می‌گفتند، یکی از مستلزمات آن گسترش زبان‌های عربی و فارسی در کل جهان اسلام است. یکی از مستلزمات این تمدن، وحدت است. پیکری که احیا می‌شود، تمامی اعضا با یکدیگر پیوند دارند و در ارتباطند. اما وقتی این پیکر می‌میرد، دیگر ما شاهد این پیوند نیستیم. یعنی مردن از هم گسیختگی است و زنده شدن به یکدیگر متصل شدن.

* مسئله وحدت از جمله دغدغه‌های رهبر شهید بود که از دوران پیش از انقلاب در ایشان شکل گرفته بود. کمی در این‌باره بفرمایید. نگاه ایشان به این مسئله چه تاثیری در هم‌گرایی جهان اسلام داشت؟

موضوع وحدت میان مسلمانان از دغدغه‌های اصلی رهبر شهید بود، توجه ایشان به این مسئله از دوران تبعید ایشان در ایرانشهر آغاز شد. آن زمان ایشان کارهای فوق العاده‌ای در سیستان و بلوچستان انجام دادند؛ یعنی هفته وحدتی که ما امروز از آن یاد می‌کنیم، در آن سال‌ها توسط آقای شهید طراحی شد.

از اولین اقداماتی که به دستور رهبر شهید در دوره زعامت ایشان انجام شد، تشکیل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی به عنوان امتدادی بر دارالتقریب بین مذاهب اسلامی قاهره بود. این مؤسسه در قاهره به دلایل سیاسی جمع شد، آقا فرمودند که این موضوع باید احیا شود. خوشبختانه این مؤسسه در ایران تأسیس شد و مجله‌ای با عنوان «نداء التقریب» منتشر می‌کرد که بنده سردبیری آن را برعهده داشتم.

آقا چندین‌بار فرموده‌اند که هیچ‌گاه فعالیت‌های سیاسی‌شان از فعالیت‌های فرهنگی و فکری‌شان جدا نبوده است؛ یعنی هیچ‌گاه فعالیت‌های سیاسی‌شان بر مسائل فکری و مسائل فکری و فرهنگی بر برنامه‌ها و فعالیت‌های سیاسی ایشان غلبه پیدا نمی‌کرد. این در حالی است که عده‌ای در ایران به مسائل فکری و فرهنگی می‌پرداختند و از مسائل سیاسی فارغ بودند؛ عده‌ای دیگری نیز برایشان مسائل سیاسی در اولویت بود. آقا می‌فرمودند که من این دو را توأم کردم. ایشان گفته بودند که به آقای هاشمی رفسنجانی گفته بودم که هیچ شبی نبود که در مسائل سیاسی فکر کنم و به موضوعات فرهنگی نیندیشم. آقای هاشمی رفسنجانی نیز گفته بودند که من هم همین‌طور.

تاکیدات ایشان در مسائل مربوط به قرآن، اصلاح حوزه‌ها، نشر معارف اسلامی، تصحیح مفاهیم اسلامی و … همگی با دید بیدارگری عنوان شده است.

کتاب , انتشارات انقلاب اسلامی , امام شهید ,

ایشان توجه زیادی به مسائل قرآنی اعم از ترتیل قرآن، قرائت و حفظ قرآن و … داشتند. پیوند دادن قرائت قرآن با قرائت مصری‌ها از جمله دغدغه‌های ایشان بود. اولین کسی که قرائت قرآن مصری‌ها را به صورت نوار در ایران منتشر می‌کرد، خود حضرت آقا بودند. نوار محمود خلیل حصری تحت نظارت ایشان به کل شهرهای ایران تکثیر می‌شد.

از سوی دیگر، مفاهیم اسلامی قرآنی را در سخنرانی‌های متعددی توضیح می‌دادند. از آن مهمتر، بر تفسیر قرآن تأکید داشتند که چندین جلد از تفسیر ایشان اخیراً منتشر شده است؛ البته برخی می‌گویند که تفسیر ایشان، انقلابی و برخی می‌گویند که جنبشی است، اما من عنوان «تفسیر احیایی» بر آن می‌گذارم؛ چراکه توجه ایشان به احیای جهان اسلام بود. تمامی مفاهیم قرآنی را به این سمت می‌بردند که مردم احیا شوند، از حالت مردگی به سمت تکامل و توحید حرکت کنند و جامعه عدل اسلامی شکل بگیرد.

* آقای شهید سخنرانی‌های مهمی در دوره بیداری اسلامی داشتند. این سخنرانی‌ها چه بازتابی در جهان اسلام و در میان جامعه عرب‌زبان منطقه داشت؟

وقتی که این خطبه‌ها در جهان عرب منتشر می‌شد، مردم خیلی به آن توجه نشان می‌دادند؛ زیرا مردم در جهان اسلام تشنه عزت‌اند؛ این در حالی بود که مسئله عزت در سخنان آقا موج می‌زد. ایشان بر این باور بودند که مردم احساس نکنند که ضعیف و عقب‌افتاده‌اند.

این احساس عزت برای آقای شهید خیلی مهم است که علاوه بر سخنرانی‌های ایشان، در پیام‌های حج ایشان نیز ملموس و قابل درک بود که در قالب عنوان «نداء العزه» منتشر و به صورت گسترده در جهان عرب توزیع شده است. از نظر ایشان، عزت همانا و احیاء همان.

انتهای پیام/

Leave a Comment

Are you human? Please solve:Captcha